Hij kent de aantrekkingskracht van speelfilms en weet hoe lastig het is te stoppen met het kijken naar „die rommel”. In zijn nieuwe publicatie ”Niet te filmen” waarschuwt Evert Barten jongeren en jongvolwassenen voor de geestelijke gevaren van streamingdiensten. „God dienen en allerlei wereldse series kijken gaan niet samen.”
Op zijn nieuwste boek zit geen jongere te wachten. Sterker nog: waarschijnlijk gaan ze dat niet eens lezen. Evert Barten, directeur van de jeugdbond van de Gereformeerde Gemeenten (JBGG), koestert wat dat betreft geen illusies. Toch publiceert hij uit volle overtuiging ”Niet te filmen”. „Ik maak me zorgen over de verleiding van streamingdiensten als Netflix en Videoland. De verslavende kracht van series en films is enorm.”
Eerder schreef de JBGG-directeur namens de werkgroep Gezin binnen de Gereformeerde Gemeenten de brochure ”Oogverblindend”, een handreiking over het omgaan met streamingdiensten voor ambtsdragers binnen het kerkverband. De tekst van die publicatie werkte hij op verzoek van mediaorganisatie Yona uit tot een boekje voor jongeren en jongvolwassenen.
Kijkt u zelf weleens een film?
„Niet meer. Af en toe zoek ik wel trailers op van populaire series, zodat ik op de hoogte blijf. Maar verder kijk ik geen speelfilms. Vroeger was ik eraan verslingerd en keek ik alles wat los en vast zat. Juist omdat ik zelf heb ervaren hoe beklemmend en verslavend de ketens van het kijken zijn, wil ik jongeren daarvoor behoeden.”
U maakt u zorgen over wat jongeren kijken?
„Grote zorgen. Onderzoek van het Hoornbeeck College in 2023 naar het kijkgedrag van reformatorische jongeren en jongvolwassenen laat zien dat de meeste 18-plussers een Netflix-abonnement hebben en dat zo’n 80 procent van de 16- tot 20-jarigen films kijkt via een streamingdienst.
Dan denk ik: hoe heeft dit zo mis kunnen gaan? De televisie hielden we als reformatorische christenen met overtuiging buiten de deur. Dat films en series nu massaal binnenkomen, vind ik onuitstaanbaar.”
„Kijken naar godloze beelden verandert je manier van denken, van doen en van spreken”
Wat is uw belangrijkste bezwaar tegen het kijken van series en speelfilms?
„Het jezelf verliezen in series op Netflix of Videoland leidt af van het zoeken van God. Jongeren hebben maar één ziel. En die wordt diepgaand beïnvloed door alles wat ze zien.
Het kijken naar godloze beelden verandert je manier van denken, doen en spreken. Concreet: jongeren gaan het normaal vinden dat een kind twee vaders of moeders heeft, ze krijgen sympathie voor een hoofdrolspeler die een leven leidt dat haaks staat op Gods Woord en ze wennen aan de vrije seksuele moraal en het platte, horizontale leven.”
Tegelijkertijd gelden die argumenten voor wel meer zaken. In nogal wat romans of literaire werken is het leven ook plat en horizontaal.
„Dat klopt. Er zijn genoeg thrillers en romans die niet passen bij een christenleven. Daar zou nog veel over te zeggen zijn. Maar er zit verschil tussen lezen en kijken. Bij een boek heb je je eigen verbeelding nog nodig, bij series niet. De Schrift spreekt duidelijk over de ogen als toegangspoort van het hart. Dat maakt mij extra voorzichtig.”
Historische of maatschappelijke films kunnen relevant zijn als informatiebron of spiegel van de tijd.
„Je kunt best iets leren van een historische film. Tegelijkertijd: als ik een gouden ring wil hebben, ga ik naar de juwelier. Dan kijk ik niet eindeloos in het riool tot ik een exemplaar tegenkom dat daar mogelijk ligt. Dat geldt ook hiervoor. Tussen alle zooi zal na flink zoeken best eens goede film te vinden zijn. Maar heb je al die tijd daarvoor over? Ik zou zeggen: wees radicaal en behoed jezelf voor de verleiding.”
„Hoe kan de Geest in je stromen als je je hart vult met wereldse beelden?”
U grijpt in ”Niet te filmen” onder meer terug op de bezwaren die er vroeger leefden tegen toneel. Dat argument zal het gros van de jongeren niks zeggen.
„Mannen als Calvijn en Augustinus wijzen op het „onechte en wereldse” element rond toneel. Die bezwaren gelden wat mij betreft ook voor speelfilms. Ook daarin doen mensen zich anders voor dan ze zijn, en is het doel vermaak en tijdverdrijf. Die parallel ligt er zeker. Daarom vond ik het goed dit argument te vermelden; ook als dat jongeren wellicht niets zegt.”
In hoeverre ziet u ruimte voor het bewust kijken van een vooraf uitgezochte film of serie? Is dat wat u betreft een optie of is er altijd sprake van een hellend vlak?
„Dat verschilt per karakter. Voor mij persoonlijk is het een no-go. Ik ben geen baas over de knop, daar ben ik eerlijk in. Maar er zullen best mensen zijn die hier verantwoordelijker mee kunnen omgaan.
Toch pleit ik voor een radicaal nee op het gebied van speelfilms. We moeten elkaar rond dit soort zaken niet voor de gek houden. Verwachten we nu echt dat er iets goeds voortkomt uit het consumeren van wat seculiere diensten als Netflix en Videoland ons voorschotelen? Ik geloof daar niet in. Waarom zou je dan steeds zoeken naar: wat kan nog net wel, en wat kan net niet? Wees radicaal.”
Jongeren leven in een beeldcultuur. Slaat zo’n volledige afwijzing het gesprek over de mediaopvoeding niet dood?
„Thuis hebben mijn vrouw en ik gezegd: We kijken geen speelfilms. We leggen onze kinderen uit waarom we daarvoor kiezen en praten en discussiëren daarover. Uiteraard stopt mediaopvoeding niet met alleen nee-zeggen.”
In uw boek stelt u dat „het slecht met je zal aflopen” als je je „tegoed doet aan allerlei beeldmateriaal dat de wereld te bieden heeft”. Dat is een stevige uitspraak. Valt het kijken van speelfilms en series niet binnen de christelijke vrijheid, waarin christenen in hun geweten zelf tot een afweging kunnen komen?
„Nee. Dit is geen kwestie van: „Eenieder zij in zijn eigen gemoed ten volle verzekerd.” Hier gaat het mijns inziens om een geestelijke strijd. De duivel gebruikt al dat beeldmateriaal om jongeren een werelds denkkader mee te geven. Dat dwingt mij tot een radicale stellingname. Hoe kan de Heilige Geest in je stromen als je je hart vult met wereldse beelden?”
Dit artikel verscheen eerder in het Reformatorisch Dagblad.
